De Rwenzori Organic Coffee Farmers Mountain Harvest Cooperative Society Limited (ROCS) is een dynamische Oegandese coöperatie die hoogwaardige gewassen Arabica-koffie produceert bestemd voor de Europese specialty koffiemarkt. De coöperatie werd opgericht in 2020 en vertegenwoordigt inmiddels 1.025 kleinschalige koffieboeren. ROCS heeft een dubbele ambitie: evolueren van een indirecte leverancier naar een rechtstreekse internationale exporteur en de biologische en Fairtrade-certificeringen verkrijgen die haar leden uiteindelijk de juiste premies moeten opleveren.
Die weg gaat niet zonder obstakels. Alleen al de onafhankelijke certificering kost naar schatting 5.000 dollar en werkkapitaal blijft schaars. Via een partnerschap met het coachingprogramma van het Trade for Development Centre (TDC) brengt ROCS de nodige governance-, due-diligence- en compliance-systemen op orde. Ook de voorbereiding op de EU-verordening inzake ontbossingsvrije producten (EUDR) maakt hier deel vanuit. Deze systemen moeten de basis vormen voor duurzame toegang tot de markt, ook op lange termijn.
Het Trade for Development Centre sprak met Marketing Manager van ROCS Moses Kyakora en met Alfred Kule – die een groot deel van het operationele en compliancewerk van de coöperatie leidt – over de weg die tot nu toe is afgelegd en over de volgende stappen.
Door boeren, voor boeren
ROCS is ontstaan uit tegenspoed. “ROCS werd opgericht in 2020 na de COVID-19-pandemie”, legt Moses uit. “We zijn in 2023 officieel geregistreerd bij het Ministerie van Handel, Industrie en Coöperaties van Oeganda.” De coöperatie begon met 724 kleinschalige koffieboeren die zich hadden georganiseerd rond micro-wasstations met één duidelijke focus: “het produceren van gewassen Arabica-koffie voor de Specialty koffiemarkt, met name voor de Europese Unie.”
De groei verliep gestaag en weloverwogen. “We hebben ons ledenaantal verhoogd van 724 naar 1.025 kleinschalige boeren”, zegt Moses. “We hebben als ambitie om 2.000 boeren te bereiken tegen 2027. Die doelstelling sluit rechtstreeks aan bij de EU-regelgeving voor biologische producten die een gecertificeerde producentengroep beperkt tot 2.000 leden. Zodra we dat plafond bereiken, willen we onze systemen stabiliseren voordat we eventueel verder uitbreiden en aanvullende certificeringen onderzoeken.”
In de kern is ROCS een coöperatie die voor en door haar leden wordt bestuurd. “Als coöperatie die eigendom is van boeren besteden we veel aandacht aan bestuur en geven we boeren de mogelijkheid om hun eigen activiteiten en wasstations te beheren”, vervolgt Moses. “We richten ons ook op ons duurzaamheidsplan – dat certificering omvat – en we geven opleidingen over goede landbouwpraktijken om de kwaliteit te waarborgen vanaf het landbouwbedrijf tot en met de export. We zijn actief in de volledige koffiewaardeketen, van productie tot export.”
Volledige traceerbaarheid, van boerderij tot export
Wanneer Alfred wordt gevraagd wat ROCS onderscheidt van andere boerenorganisaties in de regio komt het antwoord zonder aarzelen: ondersteuning van begin tot einde. “Ons belangrijkste onderscheidende kenmerk is onze ondersteuning van boeren in de volledige waardeketen”, zegt hij. “We beginnen met opleidingen over goede landbouwpraktijken op het niveau van de boerderij, gaan verder met ondersteuning vóór en na de oogst en volgen de koffie tot in de laatste stadia van de waardeketen. Dankzij deze geïntegreerde aanpak kunnen we zowel een hoge kwaliteit als volledige traceerbaarheid garanderen.”
In de praktijk betekent dit een nauwe en directe betrokkenheid bij elk wasstation. “We verzorgen het pulpen en wassen van de koffie en besteden daarbij veel aandacht aan kwaliteit zodat ons product klaar is voor de markt. We helpen boeren om in contact te komen met lokale kopers aangezien het grootste deel van onze koffie op de lokale markt wordt verkocht. Ons doel blijft echter de internationale markt, vooral Europa. Het TDC-coachingprogramma is hierbij van groot belang om ons te helpen voldoen aan de internationale handelsnormen.”
Een brug naar de Europese markt
De functie van Moses geeft ROCS een uitzonderlijk directe verbinding met de Europese koffiesector. “Mijn rol bestaat uit het ontwikkelen van de marktstrategie van ROCS voor zowel de lokale als de internationale markt”, zegt hij. “Ik ben ook de nationale vertegenwoordiger in Oeganda voor Supremo N.V., een Belgisch bedrijf en een belangrijke speler in de koffieketen met kantoren in Brugge. Deze connectie biedt ROCS een rechtstreekse brug naar internationale contacten.”
Hij zet zijn eigen expertise ook in om de volgende generatie ROCS-boeren op te leiden: “Ik gebruik mijn achtergrond als gekwalificeerd consultant om onze boeren op te leiden via de vormingsafdeling van ROCS. Deze opleiding omvat onder meer een correcte behandeling van koffie, inzicht in kwaliteit en opbrengst en het ontwikkelen van onderhandelingsvaardigheden. Zo leren boeren bijvoorbeeld hoe ze hun koffie per kilogram kunnen prijzen om hun positie tegenover lokale kopers te versterken.”
Toch is kennis alleen niet voldoende om rechtstreeks te kunnen exporteren. “We beschikken over kennis van internationale markten, Incoterms* en andere belangrijke aspecten van export”, zegt Moses. “Wat we missen, zijn voldoende financiering en sterke partnerschappen. Het verkrijgen van voldoende werkkapitaal is essentieel om af te stappen van indirecte handel en onze kwaliteitskoffie rechtstreeks te exporteren. Dat zal uiteindelijk zorgen voor betere prijzen voor onze boeren.”
Momenteel bereikt de koffie van ROCS Europa via tussenpersonen. “Ik heb verschillende coöperaties en bedrijven in contact gebracht met kopers zoals Supremo en Sustainable Harvest”, zegt Moses. “We brengen een klein bedrag aan kapitaal bijeen om koffie van boeren te kopen, die koffie te bundelen en vervolgens te verkopen aan deze intermediaire bedrijven die de koffie op hun beurt exporteren. ROCS is dus momenteel een indirecte leverancier maar we zijn actief op zoek naar financiering om over te stappen op rechtstreekse export.”
De prijs van onafhankelijkheid: financiering en certificering
Toegang tot betaalbare kredietverlening is cruciaal voor deze overgang. ROCS heeft op dit vlak al vooruitgang geboekt en werkt samen met verschillende sociale kredietverstrekkers. “We zijn in gesprek gegaan met sociale kredietverstrekkers zoals Root Capital, Progreso en Shared Interest en hebben er met succes over onderhandeld om de rentevoeten te verlagen van 11-12% naar ongeveer 8-9%”, zegt Moses. “Ons doel is om rentevoeten van ongeveer 5-6% te bereiken, zodat een groot deel van de marges van onze boeren niet wordt opgeslokt door financieringskosten.”
Ook op het gebied van certificering laat ROCS zien vastbesloten te zijn om op eigen benen te staan. “ROCS is als onafhankelijke coöperatie nog niet gecertificeerd”, bevestigt Alfred. “Onze boeren vallen momenteel echter onder de biologische en Fairtrade-certificeringen van een andere coöperatieve unie. Een belangrijke reden om ROCS op te richten was dat onze boeren binnen die unie niet de premies ontvingen waar ze recht op hadden.”
Met steun van Enabel en begeleiding vanuit het coachingprogramma werkt ROCS er nu aan om dat te veranderen. “We willen ons terugtrekken uit dat gedeelde certificaat en een onafhankelijke certificering verkrijgen”, legt Alfred uit. “We hebben het voorbereidende werk afgerond, waaronder de registratie van boeren en het in kaart brengen van hun geografische locaties. We hebben een offerte ontvangen van Control Union. Biologische certificering voor 2.000 boeren wordt geraamd op 3.000 dollar en Fairtrade-certificering op 2.000 dollar. Financiering blijft ons belangrijkste obstakel.”
Coaching die eigenaarschap versterkt
ROCS kwam bijna toevallig in contact met het Trade for Development. “Aanvankelijk vonden we het Trade for Development Centre via een zoekopdracht op het internet toen we op zoek waren naar partners”, herinnert Alfred zich. “We hoorden ook via onze coöperatieve unie over de oproep tot het indienen van aanvragen. We hebben ons kandidaat gesteld en hadden het geluk geselecteerd te worden voor de coaching.”
Wat daarop volgde, wordt als zeer positief ervaren. “We zien de coaching van Godfrey Lutwama als een belangrijke opstap”, zegt Alfred. “De begeleiding is zeer praktisch en sterk afgestemd op onze lokale situatie met relevante voorbeelden van gelijkaardige coöperaties zoals Bugisu Cooperative Union (BCU) in Mount Elgon. Hij begeleidt ons op een gestructureerde manier, maar wij zijn zelf verantwoordelijk voor de ontwikkeling van de inhoud: het beleid, de procedures en de instrumenten. Dat versterkt ons eigenaarschap over het proces.”
De TDC-coaching heeft inmiddels betrekking op vrijwel alle onderdelen van het compliancewerk van ROCS. “Voor ons vormen dit allemaal onderling verbonden activiteiten”, zegt Alfred. “Onze prioriteiten zijn het afronden van de certificering van boeren, het voortzetten van het geolocatieproces en ervoor zorgen dat we voldoen aan de vereisten van de EU-verordening inzake ontbossingsvrije producten (EUDR). De coaching is belangrijk geweest omdat ze ons kennis heeft bijgebracht over normen en vereisten waar veel andere organisaties niet over beschikken. Godfrey helpt ons bij het ontwikkelen van ons eigen beleid inzake mensenrechten en milieu (Human Rights and Environmental Due Diligence – HREDD).”
Volgens Alfred zijn de resultaten al duidelijk zichtbaar. Hij noemt onder meer de volgende concrete verwezenlijkingen:
- interne beleidsregels, onder andere op het gebied van gender en human resources;
- een voltooide SWOT-analyse die de coöperatie “een duidelijk beeld geeft van onze sterke en zwakke punten, kansen en uitdagingen”;
- opgedane kennis over koffienormen en EU-vereisten;
- vergevorderde voorbereiding op onafhankelijke certificering “om hogere premies voor onze boeren te verkrijgen”;
- en een versterkt team, met inmiddels een specifiek aangestelde verantwoordelijke voor HREDD.
Niet elke taak is echter afgerond. “We hebben vooruitgang geboekt, maar de geolocatie voor alle leden is nog niet volledig afgerond”, geeft Alfred toe. “We hebben correcte polygoongegevens nodig om een robuust traceerbaarheidssysteem op te bouwen.”
Feedback over de coaching en toekomstplannen
Wanneer Alfred wordt gevraagd de samenwerking met de coach samen te vatten, aarzelt hij niet: “De relatie is uitstekend. Hij geeft begeleiding en geeft ons vervolgens de tijd om aan opdrachten te werken. Daardoor kunnen we zelf verantwoordelijkheid nemen en de vastgestelde hiaten aanpakken. We waarderen het bijzonder dat TDC een lokale coach heeft geselecteerd.”
Als er één punt is dat volgens hem voor verbetering vatbaar is, dan is het de locatie waar de coaching plaatsvindt. “De meeste coaching vindt momenteel plaats op het ROCS-kantoor”, merkt Alfred op. “We zouden baat hebben bij meer coaching op het terrein waarbij zowel bestuursleden als boeren betrokken zijn. Als een missie bijvoorbeeld vijf dagen duurt, zouden twee dagen op het terrein en drie dagen op kantoor ideaal zijn. Sessies op het terrein zijn interactiever en hebben meer impact. Ze zouden het proces stroomlijnen om beleidsregels te bespreken met het bestuur en de boeren.”
Over het geheel genomen is de beoordeling echter sterk positief. “We zouden de coach tussen zeven en acht op tien geven”, zegt Alfred. “Hij is praktisch en gericht op echte problemen. Hij begeleidt ons terwijl wij het daadwerkelijke werk uitvoeren en dat is precies wat coaching zou moeten zijn.”
Voor de komende twee jaar zijn de prioriteiten van ROCS duidelijk: “toegang krijgen tot de EU-markten door de geolocatie af te ronden en aan de certificeringsnormen te voldoen en de inspanningen intensiveren om middelen te mobiliseren.” De coöperatie wil ook de ondersteuning die ze ontvangt uitbreiden: “We vragen ook om verdere teamcoaching op het gebied van marketing, zowel lokaal als internationaal.”
Dit interview werd afgenomen door Samuel Poos, Project Manager van het Trade for Development Centre van Enabel.
* internationale leveringsvoorwaarden die vastleggen wie: koper of verkoper, verantwoordelijk is voor transport, kosten, risico’s en vaak ook douaneformaliteiten.
Foto’s
- Mobilisatiebijeenkomst van de kleinschalige landbouwers van ROCS
- Vrouwen die werken aan de kwaliteit van de koffie in het micro-wasstation
- Gewassen Arabica-koffie uit de Rwenzori-regio
- Het technische team van ROCS tijdens een coachingssessie over HREDD, gegeven door het TDC
