In het gebied van Mambasa, in Ituri, aan de rand van het Okapi Wildlife Reserve, hebben honderden kleine cacaoproducenten zich verenigd om meer invloed op de markt te krijgen en hun omgeving te beschermen. De landbouwcoöperatie Cacao Okapi, opgericht in 2019, telt vandaag meer dan 400 producenten en positioneert zich geleidelijk als een geloofwaardige speler op het gebied van duurzame speciale cacao in de Democratische Republiek Congo.
Zich organiseren om uit het isolement te komen
De producenten in de regio kampen met een dubbele handicap: de afgelegen ligging van hun dorpen en de slechte infrastructuur. Slechte landelijke wegen, een gebrek aan verwerkingscentra voor na de oogst, beperkte toegang tot financiering en technische ondersteuning, en dat alles in een context van onveiligheid en klimaatverandering, maken de sector bijzonder kwetsbaar.
Geconfronteerd met deze uitdagingen beantwoordt de oprichting van Cacao Okapi aan een duidelijke wens: zich collectief organiseren om de kwaliteit van de cacao te verbeteren, toegang te krijgen tot lucratievere markten en een bosvriendelijke productie te bevorderen. Dankzij de coöperatieve vorm kunnen de producenten hun krachten bundelen, hun onderhandelingspositie versterken en traceerbaarheids- en kwaliteitscontrolesystemen opzetten die voldoen aan de eisen van de Europese kopers.
De steun van het TDC: professionalisering, commerciële capaciteiten en traceerbaarheid
In deze context is het partnerschap met het Trade for Development Centre (Enabel) tot stand gekomen, na een oproep tot het indienen van voorstellen voor producentenorganisaties die zich inzetten voor duurzame handel. Het project, met een looptijd van 24 maanden, heeft tot doel de organisatorische, technische en commerciële capaciteiten van de coöperatie te versterken en haar te begeleiden bij het naleven van de Europese verordening tegen ontbossing (EUDR).
Concreet vertaalt de steun van het TDC zich in verschillende complementaire hefbomen: opleidingen in coöperatief bestuur, verbetering van het administratief beheer, ondersteuning bij het beheer van de fermentatie- en droogcentra, versterking van de traceerbaarheid en begeleiding bij handelsonderhandelingen. Deze professionalisering komt tot uiting in de invoering van duidelijke procedures voor beheer en kwaliteitscontrole, die het vertrouwen van internationale kopers al hebben versterkt.
Fermentatiecentra voor speciale cacao
Centraal in deze transformatie staan de fermentatie- en droogcentra (CFS), die essentieel zijn voor het beheersen van de uiteindelijke kwaliteit van de bonen. Dankzij de medefinanciering van het project komen er twee nieuwe centra bij de vier bestaande centra, waardoor de totale capaciteit op zes CFS komt die ongeveer 60 ton droge bonen per jaar kunnen verwerken, waarvan 48 ton bestemd is voor de export en 12 ton voor de lokale markt.
Voor de producenten betekenen deze infrastructuren een tastbare verbetering: minder verliezen na de oogst, homogenisering van de kwaliteit en toegang tot een beter gewaardeerde markt voor speciale cacao. Begin 2024 profiteerde de in de CFS verwerkte cacao van een prijsverschil van ongeveer 1,3 dollar per kilogram ten opzichte van op de boerderij gefermenteerde bonen, wat de directe impact van kwaliteit op het inkomen illustreert.
Een structurerend commercieel partnerschap met Silva Cacao
Op commercieel vlak kan Cacao Okapi rekenen op een belangrijke partner: Silva Cacao, een inkoper die gespecialiseerd is in kwaliteitscacao en sinds 2021 bij de coöperatie inkoopt. Dit partnerschap biedt regelmatige afzetmogelijkheden, een betere verkoopplanning en erkenning op de internationale markt voor speciale cacao.
Silva Cacao heeft zich bereid verklaard om minstens één container per maand te kopen, wat een deel van de volumes veiligstelt en tegelijkertijd een sterk signaal afgeeft aan andere potentiële kopers. Tegelijkertijd werkt de coöperatie samen met financiële instellingen zoals SMICO, Equity-BCDC, Root Capital en Agri Business Capital Fund om haar werkkapitaal te versterken en over meer handelskapitaal te beschikken naarmate de volumes toenemen.
Agroforestry en duurzame praktijken staan centraal in het model
In een kwetsbaar bosgebied als Ituri, vlakbij het Okapi Wildlife Reserve, is ecologische duurzaamheid geen slogan maar een noodzaak. Cacao Okapi promoot duurzame landbouwpraktijken: verstandig snoeien van cacaobomen, composteren van afval van cacaovruchten, gebruik van organische meststoffen en biopesticiden, goede oogst-, fermentatie- en droogpraktijken.
Het door het TDC gesteunde project voorziet in de opleiding van 656 producenten in goede landbouwpraktijken en organische bemesting, met de installatie van productie-eenheden voor biologische meststoffen die worden beheerd door jonge ondernemers op het platteland. Tegelijkertijd begeleidt de coöperatie de invoering van agroforestry-systemen op meer dan 600 hectare, waarbij soorten met een hoge commerciële waarde worden geïntroduceerd, zoals macadamia, cordia of gewild timmerhout. Deze aanpak maakt het mogelijk om de inkomsten te diversifiëren, de vruchtbaarheid van de bodem te herstellen en de druk op het bos te beperken, terwijl tegelijkertijd de deur wordt geopend voor mechanismen voor betaling voor milieudiensten.
Voorbereiding op de EUDR: geolokalisatie van percelen en beveiliging van de toegang tot de markt
Om aanwezig te blijven op de Europese markt heeft Cacao Okapi naleving van de EUDR-verordening tot een strategische prioriteit gemaakt. Het door het TDC gesteunde project financiert de oprichting van een volledige database van plantages, gehost op Kobotoolbox, met de polygonen, kenmerken en GPS-coördinaten van elk perceel.
De resultaten zijn al zichtbaar: terwijl het oorspronkelijke doel was om 625 producenten te geolokaliseren, zijn er in enkele maanden tijd bijna 1.000 producenten en meer dan 1.200 polygonen in kaart gebracht, met name dankzij de steun van het bedrijf AGRI TRACE, dat een team van agronomen in het veld heeft ingezet. Deze database is een centraal instrument voor traceerbaarheid, het aantonen van de afwezigheid van ontbossing en de voorbereiding op mogelijke certificeringen (biologisch, fair trade, Rainforest Alliance).
Cacao Okapi is al biologisch gecertificeerd, maar de certificering is tijdelijk opgeschort vanwege veiligheidsproblemen die het houden van externe audits in het oosten van het land onmogelijk maken. De coöperatie is momenteel in gesprek met een nieuwe certificeringsinstantie om deze certificering te herstellen zodra de omstandigheden dat toelaten.
Veerkracht in een kwetsbare context
Ituri blijft een provincie die gekenmerkt wordt door veiligheids-, logistieke en sociale uitdagingen die de uitvoering van ontwikkelingsinitiatieven bemoeilijken. Sommige productiegebieden blijven moeilijk bereikbaar, waardoor de schema’s voor opleiding, cartografie en inzameling voortdurend moeten worden aangepast. Ondanks deze beperkingen heeft Cacao Okapi zijn interne bestuur geconsolideerd, follow-upcomités opgericht en is het actief betrokken bij provinciale platforms die exporteurs, overheidsdiensten en financiële instellingen samenbrengen.
Voortbouwend op de solide vooruitgang die met de steun van het TDC is geboekt, heeft Cacao Okapi een duidelijke strategische koers uitgezet: zijn inspanningen op de internationale markt concretiseren. De doelstellingen zijn om zijn zichtbaarheid te vergroten, nieuwe commerciële contacten te leggen, bestaande relaties te versterken en langetermijnverbintenissen te verkrijgen voor de aankoop van zijn duurzame speciale cacao.
Veelbelovende contacten op Chocoa
In het kader van deze dynamiek, die erop gericht is het potentieel om te zetten in concrete kansen, nam de coöperatie deel aan de Chocoa-beurs in Amsterdam, een toonaangevend internationaal evenement waar belangrijke spelers uit de cacao- en chocoladesector samenkomen. Dankzij deze deelname kon de coöperatie haar cacao presenteren aan tientallen marktpartijen, waaronder ambachtelijke chocolatiers, importeurs en organisaties die gespecialiseerd zijn in duurzame cacao.
Tijdens de beurs werden meer dan 15 professionele contacten gelegd, wat perspectieven biedt voor commerciële en technische samenwerking. De coöperatie nam ook deel aan discussies over de eisen van de Europese markt op het gebied van kwaliteit, traceerbaarheid en duurzaamheid, waardoor zij beter in staat is om de cacao van haar producenten op markten met een hogere toegevoegde waarde te positioneren. Deze deelname is een concrete stap in de richting van het vergroten van de internationale afzetmogelijkheden en het opwaarderen van de cacao van Cacao Okapi.
