In M’Brimbo, in de groene regio Agnéby-Tiassa in Ivoorkust, verenigt de Société Coopérative Équitable du Bandama (SCEB) 366 producenten, waaronder 57 vrouwen, die kiezen voor biologische landbouw. Al blijven er nog heel wat uitdagingen.
Van een bescheiden begin naar een biologisch model
Het begon allemaal in 2008 met 34 producenten, 28 mannen en 6 vrouwen, in het centrum-westen van Ivoorkust. Dankzij de ondersteuning van Inades-formation Côte d’Ivoire (een lokale ngo) en Ethiquable exporteerde SCEB in 2010 haar eerste 13,66 ton biologische cacao. Daarna volgden de certificeringen Ecocert, Fair for Life, Agriculture Biologique en SPP.
Vandaag telt de coöperatie 366 leden en produceert ze ongeveer 460 ton biologische cacao per jaar, waarvan 200 tot 250 ton onder contract wordt verkocht aan Ethiquable. Het doel is om tegen 2030 500 tot 1000 ton te produceren. “Biologisch produceren was in het begin geen vanzelfsprekendheid, maar we begrepen al snel dat het ons leven kon veranderen en tegelijkertijd ons land kon beschermen”, zegt Marc Tanouh, directeur van de coöperatie.
Om de kwaliteit en ethiek te garanderen, maakt SCEB gebruik van een intern controlesysteem (ICS) met een toezichtcomité en agenten die elk perceel controleren. Dit systeem garandeert dat er geen kinderarbeid plaatsvindt en dat bosgebieden worden gerespecteerd. Sinds zeven jaar worden alle percelen in kaart gebracht, een eerste stap om te voldoen aan de eisen van de Europese verordening tegen ontbossing (EURD), die in december 2025 van kracht gaat.
TDC, een bondgenoot om te groeien
Tussen 2017 en 2022 ondersteunde het Trade for Development Centre (TDC) van Enabel de SCEB met een financiering van 26.990,36 €, om haar praktijken te veranderen en de zichtbaarheid van de coöperatie te vergroten. Dankzij deze steun kon de coöperatie 50 producenten voorzien van fermentatie kasten ter waarde van 50.000 FCFA per stuk om de kwaliteit van de bonen te verbeteren, en heeft ze bacteriële meststof* geleverd om de productiviteit te verhogen.
Tegelijkertijd hebben opleidingen in financieel en organisatorisch beheer de vaardigheden van het personeel versterkt, terwijl boekhoudsoftware de boekhouder, de kassier en de magazijnier ondersteunt om de traceerbaarheid van de zakken cacao te vergemakkelijken. “Deze software helpt ons om het gewicht dat door elke producent wordt geleverd bij te houden, ook al is de netwerkverbinding soms onbetrouwbaar”, aldus Marc Tanouh.
Op de internationale markt opende TDC de deuren door SCEB voor te bereiden op de belangrijkste beurs voor biologische landbouw in Europa, BIOFACH 2020. TDC-coach Jean Cornet leerde de producenten hoe ze klanten moeten benaderen en de taalbarrière kunnen overwinnen. TDC financierde de aanmaak van folders, vertalingen en stands en hielp de coöperatie contacten leggen met Europese chocolatiers. “Zonder Jean en TDC zouden we verloren zijn geweest op BIOFACH”, erkent Marc Tanouh.
Dankzij deze inspanningen kon SCEB haar afzet diversifiëren naar andere afnemers, met name SACO en OCEAN, weliswaar tegen een lage prijs. Het volume dat door SCEB in Europa wordt verkocht als biologisch en fairtrade product is gestegen van 100 ton in 2018 tot 350 ton in 2025, waardoor de coöperatie een voorbeeld is geworden op het gebied van biologische cacao.
In 2021 opende de coöperatie met de steun van TDC en Ethiquable een proeflaboratorium, een zeldzaamheid in Ivoorkust, waar producenten stalen kunnen proeven om de chocoladesmaak te garanderen. “Het verzekert bonen met een perfect aroma. We proeven elk monster om er zeker van te zijn dat onze klanten tevreden zijn”, vertelt Marc Tanouh.
Sinds 2025 richt TDC zich op coaching in duurzaamheid om SCEB te helpen voldoen aan milieueisen, zoals die van de EURD, en tegelijkertijd haar praktijken te consolideren.
Ethiquable, een partner die levens verandert
De samenwerking met Ethiquable, een Franse chocolatier die zich inzet voor eerlijke handel, is een drijvende kracht voor SCEB. Elk jaar koopt Ethiquable 200 tot 250 ton cacao en garandeert biologische en eerlijke premies die ver boven de prijzen van de Café Cacao Raad liggen. Deze premies zorgen er in de eerste plaats voor dat de producenten een essentieel inkomen hebben en landbouwmateriaal kunnen kopen, medische zorg kunnen financieren, studieleningen kunnen afsluiten en zelfs kunnen bijdragen aan de bouw van de dorpskliniek en twee woningen voor leraren in M’Brimbo.
De bezoeken van Ethiquable vinden jaarlijks plaats – voor COVID zelfs nog regelmatiger plaanden en nu jaarlijks zijn, versterken deze band die is gebaseerd op vertrouwen en kwaliteit.
Uitdagingen
Ondanks haar successen wordt SCEB geconfronteerd met grote obstakels. Biologische certificeringen kosten nu tussen de 5 en 10 miljoen FCFA per jaar, een zware last voor de coöperatie. De 100 tot 150 ton cacao die niet door Ethiquable wordt afgenomen vindt moeilijk afnemers op een concurrerende biologische markt.
De onzekerheid over grondbezit blijft bestaan, ook al kent een nieuwe Ivoriaanse wet de bomen toe aan de producenten, waardoor hun rechten worden versterkt.
Tenslotte is de traceerbaarheid, die wordt vereist door de EURD, de Europese verordening (EU) 2018/848 inzake ontbossing, en de Afrikaanse regionale norm ARS1000, die niet eenvoudig te implementeren is. Het naleven van deze normen stelt biologische coöperaties voor grote uitdagingen. Elke zak van 65 kg moet worden gevolgd tot aan de export, in containers van 385 zakken. Een recente coachingsessie over duurzaamheid, gegeven door Enabel, bracht de urgentie aan het licht om de activiteiten van de SCEB te veranderen. De manuele traceerbaarheidsprocessen met name moeten vervangen worden door speciale software om volledige transparantie te kunnen garanderen.
Uit de coaching bleek ook dat het voor SCEB noodzakelijk is om de communicatie met haar leden te versterken om hun steun te verzekeren en om haar afzetmarkten te diversifiëren buiten haar historische partner Ethiquable, om zo haar volledige biologische productie beter te valoriseren.
Het actieplan dat uit de coaching voortvloeide is gericht op een betere loyaliteit van de producenten en het verkrijgen van aanvullende certificeringen zoals Fairtrade. Het vormt een beslissende stap om de veerkracht en groei van de coöperatie te verzekeren op een steeds veeleisender wordende internationale markt.
Betalingen voor milieudiensten
SCEB heeft onlangs een subsidieovereenkomst ondertekend in het kader van het project duurzame cacao van de Europese Unie, dat wordt uitgevoerd door Enabel. Dankzij deze subsidie kan SCEB deelnemen aan het programma “Betaling voor milieudiensten” (PSE) van Nitidæ, dat biologische cacaoproducenten wil aanmoedigen om de inheemse vegetatie op hun percelen te behouden door hen financiële prikkels te bieden. Dit systeem, dat in samenwerking met Ethiquable is ontwikkeld, maakt deel uit van een aanpak die gericht is op traceerbaarheid en naleving van de milieuverplichtingen van de cacaosector.
SCEB is ondanks de uitdagingen door haar inzet voor kwaliteit, eerlijke handel en duurzaamheid een voorbeeld voor Ivoorkust.
