Disarming Design from Palestine is een hedendaags designlabel dat tot doel heeft Palestijnse makers te ondersteunen, bewustwording te creëren en alternatieve verhalen over het leven in Palestina te delen. Het is meer dan een designmerk, het is een beweging die creativiteit gebruikt als instrument voor verzet en solidariteit.
Vlak voor de Belgische Week van de Fair Trade 2025 ontmoette het Trade for Development Centre van Enabel Annelys de Vet, medeoprichtster van het project, en Ibrahim Muhtadi, architect en ontwerper uit Gaza.
De geschiedenis van Disarming Design gaat terug tot 2011-2012. Het ontstond uit een samenwerking tussen Annelys de Vet, toenmalig hoofd van een masteropleiding in design aan het Sandberg Instituut in Amsterdam, en Khaled Hourani, toenmalig directeur van de International Art Academy in Ramallah, en hun studenten. Ze organiseerden workshops waarbij objecten tot stand kwamen die naast hun esthetische aantrekkingskracht een verhaal vertellen.
“Disarming Design from Palestine is een hedendaags designlabel dat samenwerkt met Palestijnse makers en hen ondersteunt in hun levensonderhoud en de ontwikkeling van design- en ambachtelijke objecten. Het is ook een belangrijk instrument om het bewustzijn te vergroten en andere verhalen over het Palestijnse leven te verspreiden”, legt Annelys de Vet uit.
Haar betrokkenheid bij de Palestijnse zaak werd sterk beïnvloed door een eerste ontmoeting in 2007. Ze creëerden toen in samenwerking met de Palestijnse hedendaagse conceptuele kunstenaar, curator en schrijver Khaled Hourani een “Subjectieve Atlas van Palestina”. Dit project opende haar ogen voor de geschiedenis van de bezetting en veranderde haar perceptie van de rol van kunst en design in het verbeelden van een andere toekomst. “Als je in Nederland bent opgeleid, is het vaak geen politieke beslissing om kunstenaar of ontwerper te worden. Maar als je besluit dat in Palestina te doen, betekent dat iets heel anders. Alles wat je doet, wordt inherent politiek. Hoe positioneer je dan een artistieke praktijk? Wat betekent dat?”, benadrukt ze.
Ibrahim Muhtadi, architect en ontwerper uit Gaza, sloot zich na een workshop in 2015 aan bij het project. Zijn eigen verhaal is een aangrijpend getuigenis van de uitdagingen waarmee Palestijnen worden geconfronteerd. Na de gebeurtenissen van 7 oktober moest hij Gaza ontvluchten en verloor hij zijn huis en studio. Nu is hij gevestigd in België en coördineert hij de projecten van Disarming Design from Palestine, communiceert hij met klanten en partners, coördineert hij de productie van ontwerpen in Palestina en volgt hij de online bestellingen op.
“Ontwapenen”, een krachtige en suggestieve term
“Palestijnen worden in de mainstream media maar al te vaak afgeschilderd als ‘de anderen’: ze worden gereduceerd tot slachtoffers of afgeschilderd als agressors. De vraag is dan: hoe kunnen we deze voorstellingen ontwapenen? Hoe kan design verhalen die ontmenselijken doorbreken en in plaats daarvan ruimte creëren voor complexiteit, waardigheid en stemmen van binnenuit? En hoe kan design bijdragen aan het ontwapenen van de structuren van de bezetting? Niet door middel van geweld, maar door volhardend te blijven maken, delen en weigeren te verdwijnen“, legt Annelys de Vet uit.
Ambachtswerk en verhalen vertellen
Elke creatie is ontworpen om praktische functionaliteit en verhaal te combineren. De aanpak is vaak gericht op een ‘twist’ – een klein detail of een kleine aanpassing die tot nadenken stemt.
” Neem bijvoorbeeld de keramische schaal Beyond First Impression“, zegt Annelys de Vet. ”De functie van dit product is om een schaal te zijn. Aan de buitenkant is hij volledig wit en blanco. Maar als je hem opent, zie je alle schoonheid, kleuren, details en rijke versieringen. Het ontwerp van ontwerper Ghadeer Dajani is een reactie op een historische moskee in de nu zogenaamde ‘Joodse wijk’ in de oude stad van Jeruzalem. Deze werd volledig ontdaan van zijn inheemse, Palestijnse aanwezigheid en ‘gerenoveerd’ om aan te sluiten bij de witgekalkte visie van de kolonisten. Maar van binnen kun je alle prachtige details en kleuren ontdekken, net als bij de keramische schaal.”
Een ander sprekend voorbeeld is de Measuring Inequality Jar, een maatbeker die de ongelijkheid in toegang tot water tussen Israëli’s en Palestijnen visueel illustreert. “Wat ik leuk vind aan dit product is dat je het in je keuken of op tafel kunt gebruiken. Op een gegeven moment zal iemand zich misschien afvragen waarom deze cijfers zo zijn. Dan kan het gesprek beginnen. Er is ook een label met meer informatie, zodat je meer kunt lezen over watergebruik en meer te weten kunt komen over de situatie ter plaatse”, legt Annelys de Vet uit.
De Bird Plate van de in Hebron gevestigde kunstenaar Maher Shaheen (zie foto heading) weerspiegelt de diepgewortelde cultuur van gastvrijheid in Palestina, waar gasten altijd worden verwelkomd met overvloedig eten. Vrijgevigheid wordt uitgedrukt door meer dan genoeg aan te bieden, waardoor er vaak restjes overblijven. Het ontwerp van Shaheen moedigt aan om die overvloed te delen met de vogels en zo de zorg uit te breiden tot buiten het huishouden. Het bord wordt daarom Bird Plate genoemd, een gebaar dat gastvrijheid verandert in een stille, poëtische daad van wederkerigheid.
“Dit product is heel bijzonder voor mij en ligt mij na aan het hart”, zegt Ibrahim Muhtadi, verwijzend naar de Silver Solidarity-set, een van zijn recente ontwerpen die hij in samenwerking met Disarming Design heeft gemaakt. “Het markeert een nieuw ontwerp in een nieuw hoofdstuk van mijn leven. Het is geïnspireerd op het klassieke keffiyeh-patroon, dat traditioneel door Palestijnen, vooral in Gaza, als dagelijkse sjaal wordt gedragen. Toen ik Gaza verliet om naar Caïro te gaan, en later naar Europa, begon ik te merken dat de keffiyeh een diepere betekenis had. Bij evenementen, op straat, zag ik mensen die het niet alleen als kledingstuk of sjaal droegen, maar als een krachtig symbool van solidariteit met Palestina.”
“Als sieradenontwerper en -maker bekijk ik dingen natuurlijk door de lens van ambacht en sieraden maken. Ik ben altijd aan het nadenken over hoe objecten of patronen kunnen worden omgezet in draagbare sieraden. Zo ontstond het idee voor deze set, beginnend met het schetsen van het keffiyeh-patroon en het vertalen ervan naar sieraden. Het resultaat is de Silver Solidarity-set, die nu deel uitmaakt van de Disarming Design from Palestine-collectie.
Meer dan fair trade
De samenwerking tussen ontwerpers en producenten is gebaseerd op de principes van eerlijke handel.
Volgens Annelys de Vet: “Eerlijkheid is verankerd in elk niveau van het project. Het gaat niet alleen om het verhaal dat we vertellen, maar ook om hoe we omgaan met de mensen, materialen en contexten waarmee we werken. We kiezen onze samenwerkingen zorgvuldig, we werken lokaal en we zorgen ervoor dat iedereen die betrokken is eerlijk wordt verloond. De productie is altijd kleinschalig en bewust, en we vermijden massaproductie volledig. Het doel is om te werken op een manier die waardigheid, duurzaamheid en een rechtvaardigere wereld ondersteunt.
Ik denk ook dat het bijzondere aan kunst en ambachten in Palestina is dat ze diep geworteld zijn in de gemeenschap en het erfgoed. In ons werk en onze ontwerpfilosofie willen we dit erfgoed echt respecteren. Het gaat dan over de gebruikte materialen, maar ook over de gemeenschap en de locatie. Wat het milieu betreft, werken we met lokaal beschikbare grondstoffen en gebruiken we geen plastic. We werken zoveel mogelijk met reeds bestaande productiemethoden en streven naar een zo circulair mogelijke werkwijze.
We proberen het project in stand te houden door de verkoop van de producten. Alles wat binnenkomt, vloet rechtstreeks terug naar het project: naar het ontwikkelen van nieuwe ontwerpen, het organiseren van workshops en het ondersteunen van de makers. De focus ligt echt op het versterken van de gemeenschap rond het project. Het gaat dus niet alleen om de objecten zelf, maar ook om de relaties, het gedeelde leren en de netwerken die daaruit ontstaan.
Over uitdagingen en creativiteit
Gezien de huidige situatie is het een beetje gênant om te vragen naar de uitdagingen waarmee Palestijnse ambachtslieden worden geconfronteerd, maar Ibrahim Muhtadi geeft een diepgaand antwoord op de vraag: “Eigenlijk is de aanhoudende genocide de grootste uitdaging. Stel je bijvoorbeeld voor hoe ik als kunstenaar of ontwerper in mijn eigen studio in Gaza werkte. Ik ben verbonden met mijn omgeving, mijn cultuur, mijn middelen, mijn collega’s en ambachtslieden. Maar helaas zijn de meeste van deze middelen en mijn gemeenschap volledig vernietigd. In Gaza is het echt moeilijk en uitdagend om dingen te produceren of na te denken over kunst en ambachten onder zulke onmenselijke omstandigheden.
Zelfs vóór de huidige situatie waren we al geblokkeerd. Het is een manier van leven, het is niet slechts voor één, twee of drie maanden. We leden onder een gebrek aan basisbenodigdheden, grondstoffen, gereedschap en zelfs reserveonderdelen voor machines. Alles eist een ingewikkeld en langdurig proces om te verkrijgen en soms is het zelfs verboden.
Een van de grootste uitdagingen waar we tot nu toe mee te maken hebben gehad, is de moeilijkheid om ons te verplaatsen, te reizen en evenementen buiten Gaza bij te wonen. We hebben veel workshops, cursussen en tentoonstellingen gemist. Ik ben van mening dat het voor kunstenaars erg belangrijk is om te kunnen reizen en aan dergelijke evenementen deel te nemen. Het biedt mogelijkheden om kennis en ideeën uit te wisselen en van elkaar te leren. Bovendien is er een enorme emotionele belasting om onder bezetting te leven en getuige te zijn van de genocide.
Dus ja, we staan voor enorme uitdagingen. Maar we worden voortdurend gedwongen om nieuwe manieren te vinden – om ons aan te passen, om te innoveren, om te blijven creëren. Zelfs onder deze omstandigheden blijven we prachtig werk produceren. Dat is op zich al een vorm van verzet.
Tussen Gaza, Ramallah en Brussel: banden smeden door middel van design
De organisatie streeft ernaar een meer collectieve entiteit te worden, flexibel en aanpasbaar aan veranderende realiteiten. Er wordt samengewerkt met de Birzeit Universiteit in Palestina om nieuwe ontwerpen te ontwikkelen. “Via de workshops en evenementen die we organiseren, staan we in contact met een brede gemeenschap van makers, ontwerpers en culturele werkers. Toen de genocide begon, wist ik niet zeker of het gepast was om makers te benaderen voor de ontwikkeling van nieuwe producten omdat we niet wisten in welke omstandigheden de mensen leefden.
In de Westelijke Jordaanoever, waar de productie doorgaat, waren de mensen juist opgelucht toen ze nieuwe bestellingen kregen. De lokale economie en mobiliteit zijn ernstig verstoord dus internationale bestellingen hielpen om het levensonderhoud te ondersteunen en de bekendheid te vergroten. Het is urgenter dan ooit om het bewustzijn te vergroten over onze Europese medeplichtigheid aan de genocide en de voortdurende bezetting.* In een klimaat van toenemende polarisatie worden nuance, complexiteit en poëzie aan de kant geschoven. Ik geloof dat onze objecten en ons project ruimte bieden aan deze aspecten: ze kunnen gesprekken op gang brengen, oproepen tot solidariteit en bieden een andere manier van kijken.”
De toekomst van het project? Die hangt volgens Annelys de Vet af van de nieuwe galerie – in het gebouw waar Disarming Design from Palestine zijn nieuwe kantoren heeft, aan de Place du Samedi 13 in Brussel. De galerie is cruciaal voor het versterken van de gemeenschapsdimensie. “We willen daar elke twee maanden een nieuwe tentoonstelling ontwikkelen. Naast deze tentoonstelling willen we een openingsevenement organiseren dat mensen samenbrengt, in combinatie met een workshop, gesprek of filmvertoning.”
De organisatie werkt nauw samen met verschillende regionale partners, zoals Kunsthal Gent, de Palestijnse ambassade in België, de Sint Lucas Hogeschool in Antwerpen en andere culturele instellingen, waardoor een uitgebreid solidariteitsnetwerk wordt versterkt.
Disarming Design from Palestine helpt ambachtslieden, ontwerpers en kunstenaars in Palestina om te blijven produceren en hun gezinnen te onderhouden, terwijl ze culturele en traditionele ambachten in stand houden en verhalen over Palestina vertellen.
Voor wie Disarming Design from Palestine wil steunen, is de aankoop van hun producten een directe daad van steun. Bovendien draagt een maandelijkse of jaarlijkse donatie bij aan de duurzaamheid van dit essentiële project.
Interview door Samuel Poos, TDC-coördinator
Website: https://disarmingdesign.com/
* Red.: Medeplichtigheid aan genocide is een misdrijf dat is gedefinieerd in het Verdrag van 1948. Om dit vast te stellen, zou moeten worden bewezen dat een lidstaat of de EU willens en wetens de beschuldigde staat (Israël) heeft geholpen en aangezet tot het plegen van genocide, met de specifieke bedoeling dat deze daden zouden worden gepleegd (de intentio van het misdrijf).
Foto’s
