Aan de voet van het Rwenzori-gebergte, in Noord-Kivu in de Democratische Republiek Congo, zorgt Kawa Kanzururu – de coöperatie waarvan de naam ‘koffie van eeuwige sneeuw’ betekent – voor een transformatie van de koffie- en cacaosector, met steun van het Trade for Development Centre (TDC) van Enabel. Kawa Kanzururu, opgericht in juni 2014 in de buurt van Butembo, verenigt 2500 producenten van arabicakoffie, 1200 telers van robusta-koffie en 1500 cacaoproducenten, met een jaarlijkse productie van 195 ton verkoopbare koffie en 160 ton cacao.
Het TDC heeft Kawa Kanzururu in eerste instantie begeleid bij kostenbeheersing, onderhandelingen met klanten en de productie van biologische en Fairtrade-gecertificeerde koffie. “Deze coaching heeft onze manier van werken veranderd”, zegt Roger Kasereka, de directeur van de coöperatie. Vandaag de dag versterkt het TDC, door jonge plantjes en een wasstation te financieren, de kwaliteit en duurzaamheid van een koffie die aanspreekt door zijn unieke aroma’s en gewaardeerd wordt door koffiebranders zoals Cafés Rombouts en Malongo.
Een heropleving dankzij samenwerking
Met steun van het Trade for Development Centre (TDC) van Enabel, de Virunga Foundation, Rikolto en handelspartners zoals Cafés Rombouts blaast Kawa Kanzururu nieuw leven in een koffiesector die in de jaren 1990 in de steek was gelaten als gevolg van gewapende conflicten en een gebrek aan investeerders in de regio.
In 2012 moedigde de Belgische ngo VECO, nu Rikolto, de boeren aan om zich te verenigen in coöperaties, wat in juni 2014 leidde tot de oprichting van Kawa Kanzururu met 500 producenten. Rikolto hanteert daarbij een co-investeringsaanpak: de producenten stellen de grond ter beschikking en bouwen loodsen, terwijl de ngo-machines en schaduwnetten levert om acht micro-wasstations te installeren, waar de koffie via de natte methode wordt verwerkt. “Dit participatieve model heeft de basis gelegd voor ons succes”, legt Roger Kasereka uit. Vandaag de dag telt de coöperatie 26 gedecentraliseerde microstations, waardoor de producenten hun bessen kunnen aanleveren zonder lange afstanden af te leggen. Elk microstation verwerkt ongeveer een ton koffiebessen per dag, wat de toegang tot de markt vergemakkelijkt.
“Het is onze missie om een eerlijk inkomen te garanderen en tegelijkertijd
ons milieu te beschermen”, zegt Roger Kasereka, directeur van de coöperatie.
Om lid te worden van Kawa Kanzururu moet elk lid een akker bezitten, een aandelenbijdrage van 50 dollar betalen en zijn volledige productie aan de coöperatie leveren. De coöperatie telt vandaag 2500 arabica-producenten, 1200 robusta-producenten en 1500 cacaoproducenten. 20% van de leden verbouwt zowel koffie als cacao. “We zijn afhankelijk van bankkredieten tegen 12% rente, wat zwaar weegt”, vertrouwt Roger Kasereka ons toe. Rikolto speelde een sleutelrol bij het verkrijgen van een garantie van de KBC via de financiële instelling Le Grenier, waardoor een werkkapitaal van 150.000 dollar werd vrijgemaakt. Root Capital vulde deze steun aan met een gelijkwaardige kredietlijn, maar de stijging van de productie, die 10 containers arabica of ongeveer 195 ton bereikt, vereist aanvullende financiering.
De transformerende begeleiding van het TDC
Tussen 2020 en 2022 heeft het Trade for Development Centre van Enabel Kawa Kanzururu versterkt via coaching door Raf Van den Bruel en Guy Callebaut, waardoor het beheer, de marketing en de kwaliteit van de koffie zijn verbeterd. Roger Kasereka benadrukt de impact van deze steun: “Deze coaching heeft onze manier van werken veranderd.” Omdat de coöperatie geen grip had op haar productiekosten, bood ze kopers vroeger inconsistente prijzen aan: de ene dag 4 dollar en de volgende dag 5 dollar. Dankzij de begeleiding van het TDC heeft de coöperatie een dashboard opgesteld. Dit geeft een gedetailleerd overzicht van de vaste en variabele kosten en maakt het mogelijk om de verkoopprijzen met kennis van zaken vast te stellen. In 2025 bekijkt Roger Kasereka dagelijks de beurs van New York om over de prijzen te onderhandelen.
De coaching heeft ook de communicatieve vaardigheden en het opstellen van contracten verbeterd, waardoor mislukkingen zoals die van 2018 met een klant uit Lyon, die te wijten was aan slechte communicatie en het ontbreken van een Fairtrade-certificering, werden voorkomen. Op het vlak van kwaliteit heeft Raph Van den Bruel een team van proevers opgeleid en de installatie van een laboratorium ondersteund, dat vandaag de dag door de coöperatie wordt gehost ondanks uitdagingen op het gebied van energievoorziening. Dit laboratorium analyseert de micro-partijen, waardoor een constante kwaliteit wordt gegarandeerd. Het TDC heeft ook geholpen bij het opstellen van een strategisch plan, waarbij de ambities van de coöperatie werden afgestemd op de eisen van de internationale markt.
Nieuwe financiering van het TDC ondersteunt een ambitieus project dat in 2025 van start gaat: de productie van stekjes van arabica- en robusta-koffie, cacao en schaduwbomen, evenals de bouw van een wasstation dat 3 tot 5 ton bessen per dag kan verwerken. In tegenstelling tot de microstations zal dit gecentraliseerde station de kwaliteit uniform maken, waardoor de variaties tussen de dorpen worden verminderd. “De stekjes maken het mogelijk om verouderde plantages te vernieuwen en de productie te verhogen, terwijl de schaduwbomen bescherming bieden tegen de opwarming van de aarde”, legt Roger Kasereka uit.
Sterke handelspartnerschappen
In 2018 heeft de Virunga Foundation, via Adélard Palata, Kawa Kanzururu getraind in het voorbereiden van koffiemonsters, wat de weg vrijmaakte voor contracten met Malongo, een Franse koffiebrander, via de Zwitserse exporteur CaféMa, evenals met Volcafé en Rombouts Koffie. “Adélard heeft ons geleerd de kwaliteit te analyseren en het vertrouwen van de koffiebranders te winnen”, vertelt Roger Kasereka. De export verloopt via de haven van Mombasa, via de Congolese expediteur Temka, en vervolgens via Antwerpen in België. Malongo waardeert met name de consistentie van de Kawa Kanzururu-koffie, die Fairtrade- en biologisch gecertificeerd is en voldoet aan de verwachtingen van de Europese consumenten.
Tegelijkertijd heeft de coöperatie haar productie gediversifieerd naar cacao, om tegemoet te komen aan een vraag van de producenten. In 2025 produceert ze 100 ton commerciële cacao en 60 ton speciale cacao, gefermenteerd in een centrum dat met steun van de Virunga Foundation is gebouwd. “Onze producenten hebben gevraagd om cacao en robusta toe te voegen om hun inkomsten veilig te stellen”, zegt Roger Kasereka. “Deze diversificatie versterkt onze economische veerkracht”.
Uitdagingen in een onstabiele context
Ondanks zijn successen wordt Kawa Kanzururu geconfronteerd met grote obstakels. De concurrentie van Olam vormt een bedreiging voor de lokale coöperaties. Deze gigant uit Singapore bouwt wasinstallaties vlakbij de micro-installaties van Kawa Kanzururu. “Olam probeert lokale initiatieven de nek om te draaien”, betreurt Adélard Palata. Om haar producenten aan zich te binden, biedt de coöperatie extra betalingen aan, maar haar marges blijven kwetsbaar.
De Europese verordening tegen ontbossing (EUDR) vereist dat percelen zonder ontbossing na 2020 tegen december 2025 traceerbaar zijn, wat een technische uitdaging vormt. De geolokalisatieapparatuur die door de Virunga Foundation wordt geleverd, kampt met synchronisatieproblemen, wat leidt tot gegevensverlies. Roger Kasereka overweegt gratis tools te verkennen, zoals GeoSource van de FAO of de platforms van het International Trade Centre, waarover hij door het TDC van Enabel is geïnformeerd. De coöperatie sensibiliseert ook de lokale autoriteiten, maar de onbekendheid met de EUDR in Kinshasa remt de vooruitgang af. “We moeten de nationale instanties erbij betrekken”, benadrukt Adélard.
Financiële beperkingen vormen een andere hindernis. Bankkredieten tegen 12 % rente drukken op de financiën. Roger Kasereka is van plan te onderhandelen met Alterfin, dat tarieven rond de 9 % en een financiering tot 850.000 dollar zou kunnen aanbieden. De veiligheid blijft een groot punt van zorg, aangezien de rebellen van de M23 zich in juni 2025 op slechts 20 kilometer van Goma bevonden en daarmee de stabiliteit van de regio in gevaar brachten.
Gevolgen die verder reiken dan productie
Kawa Kanzururu beperkt zich niet tot de aankoop van koffie en cacao. Een team van negen landbouwkundigen leidt de producenten op in goede landbouwpraktijken, waardoor de kwaliteit al vanaf de aanplant wordt verbeterd. Cursussen in financiële educatie versterken hun zelfredzaamheid, terwijl diversificatie naar robusta en cacao hun inkomsten veiligstelt. “Onze producenten hebben gevraagd om deze gewassen op te nemen om hun inkomstenbronnen te diversifiëren”, vertelt Roger Kasereka. Het fermentatiecentrum produceert een op de internationale markt gewaardeerde speciale cacaosoort, en het laboratorium garandeert een constante smaak, wat de reputatie van de coöperatie versterkt.
Het democratische model en de certificeringen van Kawa Kanzururu trekken nieuwe leden aan, waardoor de sociale impact in een door conflicten verzwakte regio wordt vergroot. Door technische en financiële diensten aan te bieden, wordt de coöperatie een steunpilaar voor haar 5200 producenten.
